Trong hai ngày 17, 18/10 tới đây, chuỗi sự kiện Kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPG) và Hội thảo Khoa học Quốc gia: “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển” do Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), Ban Dân tộc và Tôn giáo (Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam), và Báo Đại đoàn kết đồng tổ chức sẽ diễn ra tại Chùa Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình.

Trao đổi với Báo Đại đoàn kết trước thềm sự kiện này, Hòa thượng Thích Thọ Lạc - Ủy viên Thường trực, Ủy viên Thư ký Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam, nhấn mạnh, một trong những đặc trưng quan trọng của văn hóa Phật giáo Việt Nam là tinh thần đồng hành cùng bản sắc văn hóa Việt Nam.

PV: Thưa Hòa thượng, chuỗi hoạt động Kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam và Hội thảo Khoa học Quốc gia về Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số có ý nghĩa như thế nào trong việc phát huy các giá trị di sản văn hóa Việt Nam?

Hòa thượng Thích Thọ Lạc: Diễn đàn này là hoạt động kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam, cũng là hướng tới chào mừng 45 năm ngày thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Chúng tôi rất vui mừng vì được phối hợp, kết hợp với các cơ quan: Viện Dân tộc học và Tôn giáo học (Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam), Ban Dân tộc và Tôn giáo (Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam), Báo Đại đoàn kết để cùng tổ chức các hoạt động, trong đó có hoạt động hội thảo khoa học về Văn hóa Phật giáo Việt Nam trước kỷ nguyên số.

Đối với văn hóa Phật giáo Việt Nam suốt 2.000 năm lịch sử, từ khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam, với tinh thần “Tùy duyên mà bất biến, bất biến mà tùy duyên”, Phật giáo đã tích hợp cùng với văn hóa bản địa, cùng văn hóa dân tộc tạo nên một thể thống nhất giữa văn hóa Phật giáo và văn hóa của dân tộc tuy hai mà một, tuy một mà hai.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: Văn hóa của Phật giáo cũng chính là văn hóa của dân tộc. Việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Phật giáo cũng chính là bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa của dân tộc.

Văn hóa vật thể của Phật giáo là những thứ hình thức bên ngoài mà chúng ta nhìn thấy được như kiến trúc, tượng thờ, ngôn ngữ, kinh pháp... Tất cả những cái đó thuộc về văn hóa vật thể của Phật giáo và cũng là của văn hóa dân tộc. Còn văn hóa phi vật thể là tinh thần, tư tưởng, đạo đức, lối sống tốt đẹp... của Phật giáo cũng lan tỏa trong đời sống xã hội.

Tất cả các hoạt động của chuỗi sự kiện lần này như hội thảo, triển lãm thư pháp, chương trình nghệ thuật, lễ cầu nguyện hòa bình... đều hướng tới tốt đời đẹp đạo, hướng đến những điều tốt đẹp nhất của Phật giáo Việt Nam nói riêng và Phật giáo nói chung; góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân ngày càng tốt đẹp.

Trong lịch sử suốt 45 năm qua của Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam, Hòa thượng có thể điểm những cột mốc nào đặc biệt?

- Trong những năm qua, Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam đã có rất nhiều hoạt động hoằng pháp, xiển dương văn hóa Phật giáo và văn hóa dân tộc.

Trong đó, đặc biệt là từ năm 2007, Ban Văn hóa đã đề xướng 4 đề án bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa Phật giáo. Đặt nền tảng cho sự phát triển của 4 đề án này chính là giai đoạn do Hòa thượng Thích Trung Hậu là Trưởng ban.

Trong đó, “Đề án Pháp phục” đã được triển khai hoàn thiện và được thông qua, đã lan tỏa một phần; “Đề án Ngôn ngữ - Nghi lễ” đã được thống nhất và ấn hành, lan tỏa; “Đề án Kiến trúc” đang trong quá trình hoàn thiện bộ quy chuẩn kiến trúc Phật giáo Việt Nam thống nhất trong đa dạng nhằm bảo tồn và phát huy giá trị; “Đề án Di sản” (bao gồm di sản vật thể và phi vật thể) đang tiếp tục đẩy mạnh thực hiện trong các nhiệm kỳ tới.

Riêng với văn hóa phi vật thể, nhiệm kỳ này Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam cũng đã đẩy mạnh hoạt động ở nhiều lĩnh vực: Điện ảnh, âm nhạc, thư pháp… Ban Văn hóa cũng phối hợp với nhiều cơ quan ban ngành, với các tỉnh thành, với Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Báo Đại đoàn kết, các viện nghiên cứu, một số trường Đại học, Hội Khoa học Lịch sử, Hội Văn học Nghệ thuật, Hội Âm nhạc, Hội Điện ảnh... để thông qua các loại hình nghệ thuật truyền tải những mục đích tốt đẹp nhất của Phật giáo, giúp người dân hạnh phúc trong đời sống vật chất lẫn tinh thần.

Thưa Hòa thượng, văn hóa Phật giáo Việt Nam trên tinh thần nhập thế, đồng hành cùng văn hóa dân tộc có ý nghĩa như thế nào trong kỷ nguyên số ngày nay?

- Không phải đến bây giờ chúng ta mới đưa ra phương châm “Đạo pháp - Dân tộc”. Trong suốt chiều dài lịch sử Việt Nam, hình ảnh của các vị tăng ni Phật giáo cũng gắn liền với những hoạt động vì dân tộc và đất nước. Đó chính là một trong những đặc trưng quan trọng của Phật giáo Việt Nam và thể hiện tinh thần đồng hành cùng dân tộc.

Trước yêu cầu “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số, thực tiễn và định hướng phát triển”, với tinh thần Phật giáo luôn đồng hành cùng dân tộc, mục tiêu của Phật giáo là mong muốn tất cả những lời dạy của Đức Phật làm sao để đạo đức, tư tưởng, lối sống và các quy định của Phật giáo hướng con người tới Chân - Thiện - Mỹ. Đấy là tinh thần cốt lõi.

Trên tinh thần đó, mong muốn làm sao mọi người sống trong một cộng đồng xã hội, trong đất nước hòa hợp, đoàn kết, chung tay góp sức để chăm lo cho sự phát triển chung của đất nước, dân tộc, trong đó có Phật giáo và các tôn giáo khác.

Xin cảm ơn Hòa thượng!

Hương Lê - Cẩm Thúy (thực hiện)

Trình bày: Quang Hùng